Jonas Winterland

Lang geleden raakte Jonas Winterland in een klein tentje op Dranouter een snaar waarvan we niet eens wisten dat die ergens in ons lijf gespannen stond. Sindsdien bleven we de singer-songwriter volgen. Maar de laatste jaren bleef het erg stil. Tot nu. Tijd voor een gesprek.

Jij speelt je nummers "nonkel-Bob-gewijs".

Je nieuwe album heeft zes jaar op zich laten wachten. Een eeuwigheid in muziekland. Hoe kwam dat?

Ik heb uiteraard geen zes jaar stil gezeten, maar in 2021 heb ik een zware gehoorcrisis gehad. Eerst leek die onomkeerbaar en definitief, maar blijkbaar was de angst daarvoor minstens zo erg als de aandoening zelf. Uiteindelijk bleek het een vorm van Ménière, maar wel een atypische variant. Dat kan je onder controle krijgen en stabiliseren en zo kreeg ik toch stilaan zin om opnieuw met muziek bezig te zijn. Maar ondertussen waren er wel al maanden verstreken. Ik moest leren mezelf wat minder druk op te leggen.

Ik debuteerde als muzikant op mijn negenentwintigste en toen ik merkte dat mijn muziek een publiek vond, heb ik dat veel te serieus op genomen. Ik wou er alles uithalen en legde mezelf veel druk op. Ik maakte drie albums op vijf jaar tijd en na een tijd vond ik het wel nog fijn om op te treden, maar niet meer om platen op te nemen. Ik vroeg me af of ik het wel kon volhouden.

Ik heb toen twee belangrijke beslissingen genomen. Ik nam Bram Bostyn onder de arm als klankbord. Hij merkte al snel dat ik van te veel dingen een probleem maakte. Ik was bijvoorbeeld al over de hoes van de volgende plaat aan het denken terwijl ik nog nummers aan het schrijven was. Ook mijn producer, Nicolas Rombouts, merkte op dat ik wat meer controle moest lossen. Hij is zelf totaal niet bezig met succes of airplay en drukte me vooral op het hart een plaat te maken waar ik zelf blij mee was. Hij was het ook die zei: "Je spreekt altijd over je voorbeelden zoals Wilco, Spinvis en Bonnie 'Prince' Billy. Het wordt dan ook eens tijd dat je dat laat horen in je muziek. We gaan er voor je volgende plaat een groep muzikanten bij halen en je geeft hen de kans hun ding te doen. Jij speelt je nummers 'nonkel Bob-gewijs' met je gitaar. Zij gaan luisteren en hun inbreng doen. Wij blijven wel in de cockpit zitten. Geef het een kans."

En lukte het?

Eerlijk? Ik heb nog nooit zo genoten van het opnemen van een plaat. Na de eerste sessies ben ik, totaal bevrijd, spontaan nog nummers blijven schrijven ook al had ik er al ruim twintig klaar om uit te kiezen. Veel van die nummers zoals Families Met Een Barst, Werk Van Lange Adem en Kosmonaut waren cruciaal voor de plaat. Dat was een nieuwe manier van werken voor mij. Ik wist dat de nummers sterk genoeg waren, want niemand is strenger voor mij dan ikzelf. Ik liet Nicolas enkel horen wat al door mijn selectie was geraakt. Samen haalden we daaruit nog eens de beste nummers. Dat was superfijn.

Dank u, universum!

Was het makkelijk om met de nieuwe nummers gewoon je plek terug in te nemen in de muziekscene zoals daarvoor of heb je daarvoor moeten knokken?

Ik weet niet of ik mijn plek terug heb kunnen innemen, eigenlijk. Ik kan niet zeggen dat ik al veel airplay heb gekregen met de singles. Maar als je weet dat je er alles aan hebt gedaan om een nummer zo goed mogelijk te maken, dan heb je jouw deel van het werk gedaan en dan is het goed zo. Neem nu Goud In De Rivier, het duet met Jente Pironet van Portland. Ik ben daar supertrots op. Het leverde misschien niet op wat Bram, Nicolas en ik ervan verwacht hadden, maar als ik er terug naar luister, weet ik dat ik niets anders zou gedaan hebben. Dan heb je eigenlijk al gewonnen. De plaat zal zijn weg wel vinden.

Ook Raymond van het Groenewoud beluisterde de plaat en bemoedigde mij. "Mij hebben ze ook tien jaar genegeerd", zei die. "En toen dacht er toch eens eentje: is die nu nog bezig? Ik zal toch eens luisteren. En kijk."

Tijdens de try-outs die ik in mijn eentje speelde tussen de eerste single, Regenmaker en nu, zaten er heel veel jonge mensen in het publiek en dan wist ik dat het wel goed zou komen. Als ik aan hen vroeg hoe ze mij kenden, kreeg ik als antwoord: "Ah gewoon, tegengekomen op Spotify of zo." Dat vond ik super. Succes heb je als je het nog eens opnieuw mag doen en kijk: ik ben al bezig sinds 2013, dus…

Sinds drie jaar ben ik trouwens volledig zelfstandig bezig met muziek. Daarvoor gaf ik ook nog wat les Nederlands om wat zekerheid in te bouwen, maar met ruggensteun van mijn vrouw heb ik beslist daarmee te stoppen. Diezelfde week nog kreeg ik de vraag van een Academie of ik niet één avond per week les wou geven in songschrijven. Mooi toch? Dank u, universum!

Ik weet nu ook zeker dat ik zo lang mijn oren het volhouden, mijn hele leven platen zal blijven maken, afgewisseld met boeken schrijven.

Daar hebben we het straks ook nog even over, maar eerst nog eens over de plaat. Het is dus eigenlijk een groepsplaat geworden?

Dat kan je eigenlijk wel zeggen. Bij de vorige vier albums wist ik al van voor we de studio introkken, wat ongeveer het resultaat zou worden. Er was al een basis en de arrangementen waren al uitgewerkt. En dat leverde ook mooie songs op, maar in de studio was ik daardoor eerder toeschouwer dan deelnemer. Dit keer stond ik tussen de muzikanten en zong ik elke take mee. Ik gaf heel veel vertrouwen aan Nicolas en dat heeft zich uitbetaald. Een van de muzikanten is Koen Renders (Spencer The Rover, Buurman). Hem ken ik al heel lang en ik had hem al vier keer gevraagd of hij niet wou komen meedoen als was hij een meisje waarbij je het vier keer moet aanvragen, maar telkens kwam het niet uit. Nu is hij er wel bij en was het ook maar normaal dat ik hem en de andere muzikanten hun vingerafdruk liet zetten op de nummers. Koen gaat trouwens ook mee op tournee.

Achteraf gezien vond ik dat toch geen Jonas Winterland-titel

Je album heet 'Nieuwe Planeten Om Thuis Te Komen' en dat zou veel te maken hebben met het boek 'Humans' van Matt Haig. Leg eens uit.

Dat is misschien iets te kort door de bocht, maar dat boek heb ik wel op een zeer juist moment gelezen. Het staat vol met scherpe observaties over welke stommiteiten de moderne mens doet. Het is ontluisterend, maar ook heel grappig en mensen weten niet dat ik graag lach, maar ik herlees het omdat ik het perspectief zo schoon vind. De titel van de plaat heeft wel te maken met het nummer Kosmonaut, één van de latere nummers dus, omdat dat de parabel is van wat er met mij is gebeurd. Het gaat over een gast die een raket bouwt uit stukken oud ijzer omdat hij ergens een rustpunt wil vinden om eventjes op adem te komen om dan te beslissen of hij nog terugkeert of niet. Ik schreef het op een kwartiertje tijd nadat het idee me als een soort droom overviel.

Wat belangrijk was, was dat het woord "nieuw" in de titel stond omdat de plaat voor mij echt een cesuur is tussen de tijd voor mijn gehoorproblemen en de tijd daarna. En niet alleen in tijd, maar ook in manier van werken. Het woord "nieuw" komt ook in heel wat nummers voor, ook in het favoriete nummer van Nicolas, Regenmaker. Toen hij dat nummer hoorde, suggereerde hij de titel "Maak Alles Nieuw". Ik beloofde hem de plaat zo te noemen, maar achteraf gezien vond ik dat toch geen Jonas Winterland-titel. Het werd dus 'Nieuwe Planeten Om Thuis Te Komen', maar het was wel belangrijk dat het woordje "nieuw" er in bleef en Nicolas heeft ook iets met de ruimte, want zijn thuisstudio, waar we de plaat opnamen, stond vol met miniaturen van Star Wars.

Ik dacht dus dat je uitkwam bij het thema "de ruimte" nadat je het boek had gelezen en het past ook bij een aantal nummers zoals ook UFO. Anderzijds staan er ook nummers op die niet in het thema passen zoals Families Met Een Barst. Een heel bijzonder nummer dat lijkt te gaan over een verjaardagsfeestje, maar toch heel aangrijpend is.

Ik wil niet alles vertellen over dat nummer, want het is inderdaad erg persoonlijk. Het rare is dat het wel het nummer is dat mensen meteen aanspreekt. Alsof het toch ook universeel is. Dat is ook wat ik mijn studenten songwriting aan de Academie meegeef: als je de mensen wil raken, blijf dan dicht bij jezelf. Maak je geen zorgen dat het niet begrepen zal worden. Alle mensen lijken meer op elkaar dan ze zelf weten. We zijn allemaal knoeiers. Niemand weet eigenlijk echt hoe het zit. We proberen allemaal heelhuids de dag door te komen en dus vind ik het belangrijk dat, als een nummer als Families Met Een Barst zich aandient, ik dat schrijf. Maar ik vul niet alles tot in detail in. Hetzelfde deed zich destijds voor met Mensen Zijn Gemaakt Van Dun Papier. Heel wat mensen hebben mij de voorbije jaren verteld dat het leek alsof het over hun familie gaat. Toen ik zelf Beautiful Freak van Eels hoorde, of de platen van Gorki en Spinvis, was het voor mij ook een soort opluchting: oef ik ben niet alleen. Je vindt ergens een grote broer.

We gaan het redden, echt wel!

Hier en daar sijpelt ook maatschappijkritiek door. In Voor Het Water Komt maken sterke leiders zwakke plannen en het is deels een klimaatsong. Zit er een protestzanger in jou?

Ik ben blij dat je het vraagt. Kijk, ik heb mijn arsenaal aan angsten, maar mijn geliefde had een tijd heel veel last van klimaatangst. We hebben jonge kinderen en dan lig je daar soms wel wakker van. We zijn onze Aarde aan het verkloten. Die nieuwe planeet zou wel eens een noodzaak kunnen worden en dan wordt de albumtitel misschien ook wel letterlijk correct.

Voor Het Water Komt, is een protest tegen de laksheid van de bestuurders, maar ook een soort troostlied en uitnodiging om naar het positieve te kijken. Zoals Matt Haig ook schrijft in zijn boek: we kijken de hele tijd naar het reclameblok van het kwaad. Daarmee bedoelt hij het journaal. Dat zit vol negatieve items, maar dat zijn niet noodzakelijk de belangrijkste dingen. Alleen spreken de negatieve zaken directer tot onze onderbuik. Ik las ook 'De Meeste Mensen Deugen' van Rutger Bregman en dat was een eye-opener. Het is onze plicht om waakzaam en geïnformeerd te zijn, maar we mogen ons niet laten verlammen door angst. Negatieve zaken krijgen meer clicks, maar er zijn ook veel positieve signalen.

Ik geloof trouwens echt dat de volgende generatie het beter gaat doen. Echt, velen van hen weten waar ze mee bezig zijn en maken andere, betere keuzes dan wij. Ik maakte van die song een soort anthem voor hen en voor ons. Pessimisme is trouwens geen optie voor mij sinds ik vader ben. Ik heb een somber imago, maar ik kan het echt niet meer maken om te zeggen: het is allemaal naar de knoppen. Nee, we gaan het redden, echt wel! Als je die mindset kan aannemen, ga je op de duur ook de positieve dingen zien. Voor mij is deze plaat overigens helemaal niet somber. Er schemert hoop door in elke song. Ik weet niet of dat zo overkwam.

Ik heb alleszins een paar keer luidop moeten lachen. Bijvoorbeeld met de zin: "Zelfs een mens met een kater / bestaat vooral uit water" (Zonder Schoenen). Er zit heel veel fijne humor in. Zoals ook bijvoorbeeld hoe de geur van groene appels een jongeman met nogal wat issues kon troosten (Billie).

Ik zat op een katholiek jongenscollege en als er toen iets was wat me, al was het enkel in mijn fantasie, kon verblijden, waren het wel de meisjes van de meisjesschool aan de andere kant van de stad. Er waren toen nog geen gemengde scholen, hé.

En nee, mensen die me enkel van mijn platen kennen, associëren humor niet met mij, maar wie me live aan het werk zag, is vaak verrast door de humor in mijn bindteksten. Dat zeggen de mensen die komen kijken me toch zelf. Ik spiegel me ook daarin aan Mark Everett van Eels. Eén van zijn optredens was mijn eerste ervaring met een live concert. Op een bepaald moment riep een vrouw in het publiek: "I hate you, fucker", omdat ze de song "Fucker" wou horen. Waarop Mark droog repliceerde: "Ik hoop dat u refereert aan het nummer en niet aan mijn persoon." Ik vond dat hilarisch en ook wel slim. Als je veel zware nummers hebt, kan je met een kwinkslag tussendoor je set een beetje zuurstof geven.

Zeker wanneer je in het Nederlands zingt, de taal die mensen hier allemaal verstaan. Op één of andere manier, komen Nederlandstalige liedjes bij ons zwaarder binnen, terwijl een andere taal een soort filter vormt voor de emoties.

Ik had afgesproken met mijn promo-agent dat ik de vraag "Waarom schrijf je in het Nederlands?" na vijf albums niet meer ging beantwoorden (lacht). Mijn platen spreken hopelijk voor zich. Maar ik ben blij dat je het zo stelt. In het begin van mijn carrière zong ik zowel in het Engels als in het Nederlands, maar ik merkte inderdaad dat de mensen op het puntje van hun stoel gingen zitten, als ik in het Nederlands zong. En eigenlijk wou ik ook boeken schrijven. Dus toen dacht ik: misschien kan ik dat Leonard Cohen-gewijs wel combineren.

Ik vind wel dat ik nog altijd goed moet waken hoe ik de zaken in het Nederlands formuleer. In het Engels kom je wel eens weg met een kromme zin, maar in het Nederlands niet. Ik heb dat ook als ik Nederlandstalige nummers hoor. Eén karamelrijm of kromme zin en de magie is voor mij weg. Maar misschien ben ik daarin veel te kritisch (lacht).

Zelf hoef je je daar geen zorgen over te maken. Wie een zin kan verzinnen als "We dronken dromen uit hetzelfde zwarte glas" (Goud In De Rivier) kan het. Wat een machtige zin.

Dank voor het compliment. Ik was ook heel blij met die tekst.

Dit is de droom die ik had, toen ik Germaanse ging studeren.

Nu de plaat er is, ga je wellicht verder schrijven aan je roman. Of heb je nog andere plannen?

Dat literaire debuut moet er komen. Ik heb een contract getekend. Ik ben aan mijn roman begonnen, toen de plaat zo goed als klaar was. Enkel de mix en de mastering moesten nog gebeuren. Nieuwe nummers schrijven had op dat moment weinig zin, maar ik was door heel het opnameproces nog erg creatief en ik dacht: ik schrijf een verhaal. Voor ik het wist, had ik honderdvijftig bladzijden bij elkaar gepend. Toen contacteerde ik een uitgever en die was erg enthousiast. Ik temperde hem met de boodschap dat mijn tekst ten vroegste eind 2027 klaar kon zijn, omdat ik binnenkort een plaat heb om te promoten. Dat bleek geen bezwaar. Hij wou desnoods nog langer wachten. En dat is fijn, want dit is voor mij geen bijkomstigheidje. Dit is de droom die ik had, toen ik Germaanse ging studeren in Leuven.

Ook bij 'Berichten Uit De Schemerzone' zat al een boek, niet?

Ja, dat was al een eerste kiem, al was dat toen op vraag van de platenmaatschappij die, in het licht van de tanende platenverkoop, aanraadde om toch een fysiek "product" te hebben dat bij mij paste. Dit keer wordt het een op zichzelf staande roman. In een ideale wereld zou ik platen willen blijven uitbrengen tot ik er bij neerval, afgewisseld met af en toe een roman. Als dat kan, zou ik heel dankbaar zijn.

Ik dacht eerst dit interview te eindigen met je veel succes te wensen, maar ik wens je vooral veel plezier in wat je doet.

Dankjewel. Genieten van wat je doet is inderdaad het belangrijkste. Ik móet geen platen maken, hé? Ik mág dat!

Album release shows:

29 oktober, De Spil, Roeselare (UITVERKOCHT)
30 oktober, De Spil, Roeselare
3 december, 30CC, Leuven

Meer optredens: jonaswinterland.be