Festival Van Vlaanderen Gent 2026 - Steve Reich: Music for 18 Musicians & ROLROLROL

Flink wat muzikale wiskunde daar in het Wintercircus voor de slotavond van het Festival van Vlaanderen Gent ‘26. Achttien Muzikanten uit drie gezelschappen verzamelden zich voor Steve Reichs Music For 18 Musicians, dat vijftig jaar geleden de doorbraak betekende voor Reich en, samen met Philip Glass’ Einstein On The Beach, ook voor het minimalisme.

Het vrouwelijke kwartet Storm In A Jar bracht het stemwerk, HIIIT (voorheen Slagwerk Den Haag) leverde vijf percussionisten aan houten marimba’s en xylofoons, en het ook al Nederlandse Het Muziek mag dan wel een paar lessen rond het correct gebruik van lidwoorden hebben gemist, de drie pianisten, twee blazers aan bas- en klarinet, violist, cellist en slagwerker aan de vibrafoon stonden ook al scherp aan de aftrap. Maar goed ook, want Reich dwingt de uitvoerders tot het scherpst van de snee met elf ritmische secties die roterend elf akkoorden inspelen. De centraal opgestelde vibrafonist is hierbij de maatgever; bij iedere sectie wordt een nieuw akkoord ingespeeld door het gezelschap, zo overgaand in een nieuwe, pulserende klankkleur.

Omdat de ritmische lijnen van marimba's en piano's geen seconde mogen stilvallen, lossen die spelers elkaar regelmatig af, blazers zwellen en krimpen organisch op het ritme van de ademhaling, en strijkers wiegen met lange, liggende tonen mee met de akkoorden. De partituur is trouwens, geïnspireerd door Bach, geschreven als een symmetrische boog, waarbij de harmonieën tot een wiskundig middelpunt worden opgebouwd om ze vervolgens in spiegelbeeld weer af te breken.

Ritmisch drijft het stuk voortdurend op faseverschuivingen: twee marimba’s starten in eenzelfde twaalfkwartsmaat, waarna de ene met een achtste noot verschuift. Hierdoor grijpen de ritmes anders in elkaar en ontstaat weer een nieuw patroon. Daar worden bovendien nog eens algoritmische patronen overheen gelegd, met schuivende afwisselingen van noten en rust.

Voeg daaraan toe een zangspel waarin twee sopranen de scherpe, korte aanzetten van marimba's en piano’s volgen, en de alten versmelten met de langere tonen van de basklarinetten, daarmee warmere sinusgolven leggend over het koel-ritmische blokwerk, en je krijgt een slim, complex geheel onder een continue spanningsboog.

Uitvoerders en publiek werden zo geleidelijk in een hypnotische staat gebracht. Het voor een staand publiek volgelopen Wintercircus zette, iets minder wiskundig-ritmisch, de handen op elkaar voor een dankbaar buigend gelegenheidsensemble.

Vervolgens joeg ROLROLROL (Jameszoo en Niels Broos) de ritmes in het kwadraat in een best wel felle live set. Gewapend met een Modor NF-1 synth, Moog Sub 37 en een Roland AIRA Rhythm Performer met MIDI-aangedreven loops en effecten, werden potige breakbeats, occasioneel lossere hiphopbeats en technoïde roboritmes overlaagd met vaak funky toetsen: soms klonken ze als weggelopen uit de studio van µ-Ziq, dan weer als uit de rubberen mallen van Luke Vibert gevlucht. Het Festival van Vlaanderen zond daarmee een nieuwe generatie de nacht in.

Zondagochtend streek Alexander Melnikov neer in de tropische serre van de Gentse Plantentuin voor de uitdagende vierentwintig Preludes en fuga's (opus 87) van Dmitri Sjostakovitsj, gezeten aan een Steinway D, gekend om de rijke bastonen. Sjostakovitsj schreef de vierentwintig delen in 1950 als een wiskundig eerbetoon aan het Wohltemperiertes Klavier van - ook al - Johann Sebastian Bach, waarbij langs alle vierentwintig grote en kleine toonsoorten van de toonladder wordt gereisd.

Melnikovs vingers gleden soms in sneltreinvaart, dan weer als beheerst flanerend langs een trager kronkelend pad door flink wat ritme- en gemoedswisselingen, soms door wel vier of vijf simultane melodielijnen geleid. De zon schoof het wolkendeken van zich af bij het afronden van wat zo één van de meest uitdagende composities in de pianogeschiedenis werd, voor een tweehonderdkoppig, naar leeftijd zeer gevarieerd publiek. Helaas mochten we, ondanks voorafgaande bevestiging, geen foto’s maken van het concert...