Kommil Foo

Sommige artiesten worden ouder zonder aan scherpte in te boeten. Bij Kommil Foo lijkt het zelfs alsof de jaren de broers Walschaerts alleen maar meer finesse hebben gegeven. Met 'BABEL' duiken Raf en Mich opnieuw in de kleine misverstanden, de absurde kronkels en de stille gevoeligheden die menselijke communicatie zo mooi en tegelijk zo ingewikkeld maken.

Al meer dan drie decennia laveert Kommil Foo zo tussen muziek, theater, poëzie en cabaret, altijd met die typische mix van melancholie, humor en herkenbaarheid. In 'BABEL' staat opnieuw de taal centraal. "Niet alleen wat gezegd wordt, maar vooral wat onderweg verloren gaat tussen twee mensen", zegt ook Mich Walschaerts.

Jullie nieuwe voorstelling draait rond misverstanden en verwarring. Waar komt die fascinatie vandaan voor het niet begrepen voelen?

Mich Walschaerts: Dat is niet zo anders dan wat wij altijd doen in onze voorstellingen: we zoeken altijd een andere ingang om het over mensen te hebben en over hoe die met elkaar omgaan. Ook bij 'BABEL' is dat zo. We vonden ook nu weer een hele mooie ingang: de onmogelijkheid om perfect te communiceren. Het idee dat, zelfs als je hetzelfde woord gebruikt en iemand anders dat woord ook hoort, je toch iets anders hoort. Je hoort nooit exact wat de ander bedoelt. Onze insteek is dat communicatie per definitie wankel blijft. Daardoor ontstaan misverstanden heel snel. Iedereen wil verbinden, maar het blijft toch telkens moeilijk.

Op de scène lijkt het soms alsof jullie elkaar net missen in communicatie. Hoeveel daarvan is strak geregisseerd en hoeveel ontstaat spontaan tussen jou en je broer?

Het lijkt soms alsof alles kan en mag, maar daarvoor werken we wel een half jaar heel hard om het zo te laten lijken. We weten dus altijd heel goed wat we doen. Eens het parcours helemaal vastligt, ontstaat er ruimte om te freewheelen, maar daarvoor is over alles veel nagedacht. Net omdat het over misverstanden gaat en over elkaar niet perfect verstaan, hebben we goed uitgedokterd hoe alles in elkaar zit. Wat er gebeurt, waarom het gebeurt en vooral ook wanneer iets juist wel of net niet klopt. Het moet op het juiste moment wringen. Dat lijkt dan spontaan, maar dat is het niet.

Jullie werken al veertig jaar samen en kennen elkaar door en door. Toch klinkt het alsof elk nieuw project opnieuw zoeken en zelfs discussiëren is. Hoe verloopt zo'n creatief proces vandaag tussen jullie?

In 1987 zijn we begonnen. Dus dat is intussen een hele tijd. Toch is elk proces weer anders. Dat was deze keer met 'BABEL' ook. Aan de ene kant is dat gemakkelijk werken, omdat je elkaar door en door kent, maar we hebben nog altijd een half jaar nodig om elkaar echt helemaal te verstaan in wat we precies willen doen. We hebben dit keer ook samengewerkt met Ineke Nijssen, onze regisseuse. Die heeft bijna alles meegeschreven in het proces en toch was het opnieuw een andere manier van werken. Het ging vlot, maar we hebben ook veel gediscussieerd. Het leek soms alsof we elkaar moeilijker begrepen in het materiaal zelf (lacht). Uiteindelijk zijn we al een tijdje aan het spelen zonder try-outs, gewoon echte voorstellingen. Ik ben daar heel tevreden over.

Humor en ontroering zijn kernwoorden die altijd terugkomen bij jullie. Hoe vinden jullie telkens opnieuw die balans zonder dat het ene het andere onderuit haalt?

Dat is altijd een zoektocht. In het begin merk je vaak dat er te veel zwaarte of net te veel ontroering in zit. Dan moet je zoeken naar genoeg humor om daartegenover te zetten. Wij beginnen meestal met iets ontroerends, een gevoel of een situatie. Daar proberen we dan iets grappigs uit te halen. Dat evenwicht is superbelangrijk. Humor werkt het best als er iets onder zit dat raakt. Ontroering komt harder binnen als je er eerst mee gelachen hebt. Dat proberen we telkens verder uit te diepen. In het beste geval gaat het zo bij het publiek ook: dat je eerst hard lacht en daarna ook iets voelt dat blijft hangen. Eigenlijk is dat ook wat ik zoek als ik zelf naar theater ga.

Hoe verhoudt het 'echte leven' zich tot wat jullie op scène tonen?

Op scène zien de mensen een geconcentreerde versie van het echte leven. Daarbij denken we soms heel bewust na over elk woord dat we gebruiken. Ik ben zelfs bezig geweest met een zinnetje van drie woorden of het de voorstelling zou halen of niet. Dat soort dingen. Dat is wel het verschil met het echte leven. Ik denk dat mensen ons daar soms verkeerd inschatten. Na een voorstelling denken ze vaak dat ik de spring-in-'t-veld ben en Raf de rustige terwijl het in het echte leven vaak net omgekeerd is. We proberen op scène in elk geval zo dicht mogelijk bij onszelf te blijven.

Jullie stijl is door de jaren heen heel herkenbaar geworden. Voelen jullie nog de drang om te vernieuwen?

De vernieuwing zit gewoon in de details van onze shows. We moeten niet proberen om een balletvoorstelling te maken of een metalplaat. We weten ondertussen goed wat we wel en wat we niet kunnen en ook wat we willen zeggen en doen, maar we mogen niet het gevoel hebben dat we ons herhalen. Dat zou ik echt jammer vinden. Dan zou het lijken alsof mensen hetzelfde al eens gezien hebben of gewoon meer van hetzelfde. Daar zijn we wel mee bezig, na al die jaren spelen. Er is maar één ding belangrijk: dat het relevant blijft wat je op scène staat te doen. Anders kun je beter stoppen.

Heb je de indruk dat de muze jullie nog goedgezind is?

Eigenlijk wel. Dat is waarom ik nu content ben nu 'BABEL' af is. Ik heb het gevoel dat de mensen die komen kijken heel tevreden zijn en dat het tegelijk diep gaat. Het is blijkbaar ontroerender dan ooit en daardoor wordt er ook veel gelachen. Ik heb nu het gevoel dat de missie toch weer eens geslaagd is. Een maand of twee geleden kregen we op de Gouden Jefkes een Lifetime Achievement Award. Dat was een heel fijne avond, er was veel sympathie en warmte. Toch stelde ik me tussen al die jongere collega's nog de vraag of wat we doen nog relevant is. Dat is iets waar wij als ouder wordende artiesten wel mee bezig zijn.

Jullie publiek balanceert vaak tussen lachen en huilen. Heb je het gevoel dat de mensen daarin veranderd zijn sinds jullie beginjaren en daar anders mee omgaan?

Het publiek is meegegroeid en wij zijn ondertussen ook wel wat veranderd van stijl. Tot vijftien, twintig jaar geleden waren onze shows heftiger, acrobatischer en fysieker. Dat is veranderd. We lopen zelf ook richting de zestig. Dus is het logisch dat onze voorstellingen anders worden. Het publiek is daarin mee geëvolueerd. We kiezen nu meer voor verdieping in de inhoud. Daar gaan de mensen ook in mee. Ik denk dat ze daar anno 2026 wel honger naar hebben in tijden van vluchtigheid. Met alles wat er nu is en zeker de aanwezigheid van AI die ons de vraag stelt wat echt en wat niet echt is, wordt dat belangrijker. Anderhalf uur in een theater zitten waar iets echt gebeurt, hier en nu, dat heeft iets. Misschien zoeken mensen dat wel opnieuw. Ik hoop het van ganser harte.

De titel en thematiek gaan ook over communicatie die misloopt. Speelt dat volgens jou vandaag in een digitale wereld met AI sterker dan vroeger?

Artificiële intelligentie is best wel een heel maf ding. Raf en ik zijn daar ook al veel over bezig geweest. AI is soms een beetje beangstigend. Het is nog maar zeer de vraag of wat wij nu doen, een half jaar nauwgezet werken aan een voorstelling van anderhalf uur, binnen vijftig jaar nog op die manier zal bestaan. Daar vrees ik soms voor. Ik heb altijd gedacht: als er één ding is dat niet gaat verdwijnen, dan is het wel live spelen. Misschien kan er veel veranderen, maar dat live gebeuren in een zaal vol mensen, dat zal wel blijven, al begin ik zelfs dat in vraag te stellen. Maanden werken aan iets, waarom zou je dat doen als je het ook door AI zou kunnen laten genereren? We hebben zelf ook al geprobeerd met AI te werken voor ideeën of een songtekst, maar tot nu toe kwam daar niets uit dat echt bruikbaar voelde.

Al kan ik me wel voorstellen dat het nog verder evolueert en het op een bepaald moment een echte hulp wordt. Ik denk ook dat veel mensen het nu al gebruiken om te schrijven. Dat is op zich niet vreemd, je zou bijna gek zijn om het niet te gebruiken. Tegelijk kan je blijven kiezen voor de oldschool manier, voor het ambachtelijke, het traag maken van dingen. Dat hoeft helemaal niet verkeerd te zijn, want als er één ding essentieel is aan zo'n voorstelling, is het dat ze integer moet zijn. Het moet dicht bij jezelf liggen. Je moet het niet kwijtspelen onderweg. Misschien is dat net het punt waar alles samenkomt: dat met nieuwe technologie als AI die eerlijkheid en dat dichtbij jezelf blijven nog altijd het belangrijkste blijft.

Jullie zijn veertig jaar bezig en hebben zalen doen vollopen en leeglopen. Hoe groot is de goesting en de ambitie nog?

Wij kijken altijd één show verder. Deze is af en nu gaan we die een keer of tweehonderd spelen over twee seizoenen gespreid. In principe gaan we volgend jaar een nieuwe plaat maken die dan over anderhalf jaar uitkomt en daarna volgt opnieuw een concertreeks. Alles zit in één beweging: de show en de plaat hangen samen, dat concert wordt dan weer een blok van drie jaar. Als je dus vooruitkijkt, zie je altijd net een volgende stap, nooit het hele traject in één keer, maar de ambitie blijft groot. Dat merk je ook aan hoe we nu gewerkt hebben aan 'BABEL'. Je merkt dat we nog altijd de lat hoog leggen. We zijn niet tevreden met: "Het is wel goed genoeg". Dat werkt niet zo bij ons. We willen nog altijd dat alles klopt. Misschien heeft dat te maken met dat gevoel dat we relevant willen blijven. De enige valkuil daarin is dat iemand op een bepaald moment moet durven zeggen dat het genoeg is geweest en dat het voorbij is, want je ziet soms artiesten te lang doorgaan. Die beginnen dan te herhalen wat ze al deden. Dat is een val waar je niet in mag trappen, maar ik heb het gevoel dat wij daar nog niet zijn. Zeker niet.

Kommil Foo speelt op 20/05 in Schoten, 27/05 in Tervuren, 03–06/06 in Antwerpen, 11–12/06 in Strombeek, 16–18/06 in Leuven, 20/06 in Hasselt, 24–25/06 in Waregem en 26–27/06 in Gent.

Meer speeldata op www.kommilfoo.be.